ΚΙΟΝΙΑ (ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΙΛΑ)

Στη θέση «Κιόνια» που οι ντόπιοι αποκαλούν «Βασιλικές Πέτρες» και αυτό που αντικρύζουν τα μάτια σου είναι τόσο θλιβερό όσο και αληθινό. Η αρχαία Αίγιλα στην οποία ο Παυσανίας αναφέρει ότι υπήρχε ναός της Δήμητρας «έσται δε Αίγιλα της Λακωνικής ένθα ιερόν ίδρυται άγιον Δήμητρος» (Λακωνικά IV 17,7).
Σύμφωνα με τη παράδοση, ο ναός της Δήμητρας κατεδαφίστηκε το 16ο αιώνα από τον ηγούμενο της Μονής, διότι τελούνταν εκεί παγανιστικές ιεροτελεστίες. Τα θεμέλια δύο κτισμάτων, οι πεσμένοι κίονες και κάποια λείψανα της μετακλασικής αρχαιότητας, οδήγησαν τους ερευνητές στη σκέψη ότι ανήκουν στο ιερό της Δήμητρας. Το ιερό εντοπίστηκε το 1843 από την αρχαιολογική αποστολή του Γάλλου Φιλίππου Le Bas.
Στην περιοχή έχουν καταγραφεί πολλά μνημεία, φρουριακή εγκατάσταση, οικοδομήματα, νεκροταφείο, στήλες, βωμοί, κιονίσκοι, βάσεις αγαλμάτων, γλυπτά μέλη, δεξαμενές νερού, ανάγλυφες παραστάσεις σε βράχους, υδραγωγείο και λατομείο.
Στο ναό της Δήμητρας, που έκαναν γιορτές οι γυναίκες, επιτέθηκε ο Αριστομένης με τους Μεσσήνιους, αλλά αποκρούστηκε και αιχμαλωτίστηκε. Ο Παυσανίας μπορεί να μην είδε την Αίγιλα, αφού πήρε το πλοίο από την Τευθρώνη για το Ταίναρο, αλλά τη μνημονεύει στα Μεσσηνιακά mani.org